Familiewapen zoeken: heeft uw familie er een?

Wat is een familiewapen?

Volgens Wikipedia is het sinds de middeleeuwen het onderscheidende beeld van een familie of van een persoon, getekend op een schild. Een volledig wapen heeft daarnaast een helm, met versiering erboven en eromheen.

Veel families voerden nooit een wapen. Volgens Wazamar, een site over heraldiek in de Nederlanden, voerden alleen families een wapen waarin een of meer leden door hun beroep of positie een zegel nodig hadden. Het Historisch Centrum Limburg (HCL) noemt notarissen, pastoors en schepenen, en schrijft dat een wapen in de ene tak van een familie bewaard kon blijven terwijl een andere tak het vergat.

Wie mag een wapen voeren?

Voor adel en overheden ligt het vast. Het HCL schrijft dat alleen de wapens van adellijke families en van publiekrechtelijke lichamen, zoals provincies, gemeenten en waterschappen, wettelijk beschermd zijn. Het wapen van een burgerfamilie is niet wettelijk geregeld: iedereen is vrij om een wapen aan te nemen.

Vrij betekent niet dat u kunt kiezen wat u wilt. Het Nederlands Genootschap voor Heraldiek (NGH) heeft de gewoonten opgeschreven in zeven pijlers. Daarin staat dat u geen wapen voert van een adellijke familie of van een overheid en dat u geen rangkronen, banieren of schildhouders opneemt, de kenmerken van adellijke wapens. Een wapen dat al door iemand is gevoerd, voert u pas als drie dingen samenkomen: u stamt van die persoon af, u draagt dezelfde naam en het wapen is op u overgegaan.

Dezelfde achternaam is dus geen bewijs. Wie het wapen van een gelijknamige familie overneemt zonder van haar af te stammen, doet volgens het HCL iets wat niet hoort. Een strafbaar feit is het niet: volgens Wikipedia (artikel Wapenrecht) kent het Wetboek van Strafrecht daar geen bepaling voor. Wel kan iemand die zijn wapen al voert u aanspreken via een onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). Volgens dezelfde bron is dat moeilijk te bewijzen.

Familiewapen zoeken: eerst de familie, dan de databank

Begin bij de familie en niet bij het wapen. De Nederlandse Genealogische Vereniging (NGV) schrijft dat wie een wapen wil zijn genealogie moet kennen, en Wazamar legt uit waarom: met akten van geboorte, huwelijk en overlijden moet u kunnen laten zien dat u afstamt van degene die het wapen voerde. Dat zoekwerk kunt u zelf doen. Onze gratis stamboom laat zien welke mensen we in de akten vonden, en een akte uit het archief als we er al een gelezen hebben.

Zoek daarna in CBG Familiewapens (cbgfamiliewapens.nl), de databank van het Centrum voor familiegeschiedenis. Het CBG schrijft dat die bijna 150.000 items bevat: scans uit oude wapenboeken, tekeningen, lak- en waszegels, wapenregistraties en materiaal van particulieren, plus de collectie Muschart met meer dan 80.000 fiches. U zoekt op een familienaam of een plaats. Met een vraagteken of een sterretje neemt u spellingvarianten mee: jans?en geeft Jansen en Janssen. Een afbeelding downloaden kan met een jaarpas of dagpas. Wapens die het College Heraldiek van de NGV heeft geregistreerd, staan ook op de registerlijsten van dat college.

Een treffer onder uw naam is nog geen wapen van u. Kijk in de bron wie het zegel of het wapenboek bedoelde, waar die persoon woonde en wanneer, en leg dat naast uw eigen lijn. Wapens staan ook op grafzerken, rouwborden en in gebrandschilderde ramen van kerken. Verwacht er niet te veel van: het HCL schrijft dat veel families nooit een wapen voerden.

Een familiewapen ontwerpen of laten maken

Vindt u na uw eigen onderzoek geen wapen van uw familie, dan staat het u vrij een nieuw wapen aan te nemen. Zeker weten dat er nooit een was, kan niemand, want een wapen kan in een andere tak van de familie bewaard zijn. Wilt u zelf een familiewapen maken, houd het dan eenvoudig. De NGV raadt aan om met een paar elementen iets van de familiegeschiedenis te laten zien, en het NGH wil te volle wapens en schildverdelingen waar het kan vermijden.

Het NGH geeft geen wapenbrief (het bewijs van registratie) voor een wapen met rangkronen, banieren of schildhouders. De eerste twee zijn voor adel, en schildhouders in een burgerwapen noemt het omstreden. Ook een nieuw wapen dat te veel lijkt op dat van een andere familie krijgt geen wapenbrief. Laat een nieuw wapen daarom beoordelen voordat u het gaat voeren. Het College van Herauten van het NGH adviseert over het ontwerp en wijst de weg naar wapenontwerpers en wapenschilders.

Registreren hoeft niet, maar kan, en niet alleen bij het NGH. Een wapenbrief van het NGH kost 305 euro, of 235 euro als u zelf een digitale tekening aanlevert die aan zijn eisen voldoet. Met een handgeschilderd wapen is het 680 euro, en 950 euro als ook de hele tekst gekalligrafeerd is. Het College Heraldiek van de NGV rekent 225 euro voor het beoordelen en registreren in het Nederlands Register Familiewapens, zonder de tekening zelf. De Fryske Rie foar Heraldyk registreert alleen voor mensen met een band met Friesland (de sites van het NGH en de NGV, gelezen op 3 november 2026; de Rie volgens Wikipedia). Het NGH vraagt een stamreeks met bronopgaven, in mannelijke lijn tot de oudst bekende voorvader.

Het wapen op een eigen omslag

Bij Het Voorouderboek kunt u een eigen omslag met familiewapen kiezen, voor 29 euro. Het wapen staat 40 millimeter breed op het voorplat, onder de titel, en nog een keer voorin het boek met een onderschrift. Een wapenbrief of een registratie is het niet.

Wat voor wapen het is, hangt af van wat u aanlevert. Voert uw familie geen wapen, of vindt u er na uw eigen onderzoek geen, dan laat u er een ontwerpen. Een beeldmodel, een programma dat afbeeldingen tekent, krijgt dan de opdracht een nieuwe inkttekening te maken in de stijl van een negentiende-eeuwse gravure, zonder kleurvlakken en zonder letters. De opdracht vraagt om een figuur die past bij het beroep dat in de akten het vaakst voorkomt, en om een verwijzing naar de streek rond de plaats die het vaakst terugkomt. Staat er geen beroep in de akten, dan vraagt de opdracht om een landbouwer. Of de tekening dat waarmaakt, ziet u zelf.

Dat is een nieuw wapen. Het komt niet uit een register, het is niet geregistreerd en we vergelijken het niet met de wapens van andere families. We controleren de tekening op een schild, op het ontbreken van letters en mensen en op een effen achtergrond. Onder het wapen in het boek staat dat het ontworpen is en in welk jaar.

Voert uw familie al een wapen? Stuur dan een foto van het zegel, de grafsteen, de ring of de oude tekening. Het beeldmodel tekent dat wapen over in dezelfde stijl en krijgt de opdracht niets toe te voegen wat niet op de foto staat. We controleren niet of de tekening het wapen op de foto goed volgt, en ook niet of dat wapen echt bij uw familie hoort. Onder het wapen staat dan dat het is overgetekend naar een aangeleverde afbeelding, met het jaar. Lukt het overtekenen niet, dan zegt het scherm dat en kunt u er alsnog een laten ontwerpen.

U ziet de tekening op het scherm waar u het omslag kiest. De foto gaat naar Google, dat het beeldmodel levert; wat we met de foto doen staat in de privacyverklaring.

Verder lezen

Wat het eigen omslag precies is, staat op eigen omslag met familiewapen. Het boek zelf staat op Het Voorouderboek.

Wilt u eerst weten wat de akten over uw naam bewaren, kijk dan op stamboom zoeken op achternaam. Waar de naam zelf vandaan komt, leest u op waar komt mijn achternaam vandaan.

Bijgewerkt op 3 november 2026.